Adi eta mugi!
Emaidazu hori!
Jada ez da soilik hartz zurien kontua.
Une honetan, zibilizazioaren patua hari fin baten gainean dabil.
Orain arte, klima aldaketaren eragina kalkulatzeko erabiltzen genuen moduak
alde batera utzi du puzzlearen pieza hagitz garrantzitsu bat.
Munduko klima sistemaren puntu kritikotik oso gertu gaude.
Eta atzera bueltarik gabeko puntua da hori.
Hori igarota, aldaketa katastrofikoak benetan saihestezinak izanen dira.
Pentsa ezazu horretan, modu honetan:
Azken hiru milioi urteetan,
gure planetako klima bi egoera egonkorretako batean izan da,
eguzkiaren eraginean izaniko aldaketa txikiek batetik bertzera bulkatu baikaituzte.
Mutur hotzean gaudelarik, planetak izotzaldia pairatzen du.
Epelagoan gaudelarik, planetako klima gaur egungoaren oso antzekoa da.
Eta horrela izan da gizon-emakumeen historia osoan.
Baina arazoa da erregai fosilen erabilerak
geroz eta gehiago hurbildu gaituela puntu kritikora,
geroz eta gehiago mendi horren maldara.
Puntu kritikoa da mendiaren gailurra iragaten duen puntua.
Hortik aitzina, jada ez dugu bulkatzen segitu beharrik
planeta maila anitzez beroago batera eramateko.
Planetak bere kabuz segituko baitu maldan beheiti.
Puntu kritiko hori izan, bada klimaren zenbait gurpil zoro direla-eta.
Mekanismo horiek berotzea anplifikatzen dute eta aurretik jakin ezin diren aldaketak sortzen dituzte.
Horietako bat Albedo efektua da:
Substantzia zuriek beltzek baino gehiago islatzen dute eguzki erradiazioa,
eta munduaren berotzeak izotza eta elurra urtzen dituen heinean,
geroz eta ilunagoak diren ozeanoak eta lurrak gelditzen dira agerian,
eta beroa xurgatzen dute, islatu beharrean, eta berotzea areagotzen dute,
eta bero handiago horrek izotz eta elur gehiago urtzen du, eta abar eta abar.
Ur-lurruna berotegi efektuko gas garrantzitsua da, CO2 baino garrantzitsuagoa.
Gizakiok ez gara zuzenki ur-lurrun asko igortzen ari,
baina planeta berotzen den heinean lurruntzea handitzen da,
hezetasuna goititzen du, eta Lurraren estalki termikoa loditzen du.
Horrek tenperatura handitzen du, eta horrek lurruntzea areagotu, eta abar eta abar.
Normalean, gizakion jarduerak urtero sortzen duen CO2-ren erdia
basoek, planktonak eta ozeanoek beraiek xurgatzen dute berriz.
Baina ozeanoen azala geroz eta azidoago bilakatzen ari da
horretan disolbaturik dagoen CO2 kontzentrazioa handitzen den heinean.
Era berean, gainazalean, uraren tenperatura ere handitzen ari da,
horrek ur azidoko geruza sortzen du ozeanoen azalean,
eta geruza horrek atmosferako CO2 finkatzen duen planktona hiltzen du.
Eta are makurragoa dena: ur beroak ur hotzak baino CO2 gutxiago atxikitzen du.
Eta ura berotzen delarik, xurgaturiko CO2ren parte bat askatzen du.
Itsasoko ekosistemak CO2 biltzaile diren gisa berean, lurreko ekosistemak ere badira,
eta atmosferatik karbonoa hartzen dute eta beren hazkuntzan baliatzen dute.
Baina ekosistema horiek berotzen diren heinean, desoreka jasaten dute:
Lurreko mikroorganismoak geroz eta eraginkorragoak bilakatzen dira karbonoa askatuz,
eta, ondorioz, biltzaile izatetik karbono iturri izatera pasatzen da ekosistema.
Tenperatura handitzen den heinean, euri gutxiago egiten du, basoak erretzen dira,
eta zuhaitzetan gorderiko karbono guztia ke bilakatzen da;
kea berotegi efektuko gasei batzen zaie, eta berotzea areagotzen du.
Eta horrek are gehiago degradatzen ditu karbono biltzaileak.
Siberian, Frantzia eta Alemaniaren tamainako lur izoztuko area bat,
“permafrost” izenekoa, urtzen ari da,
eta urtzen den heinean, oso metano kantitate handiak askatzen ditu.
Berotegi efektuko gasa da metanoa (CH4), atmosferan bizitza laburra duena,
baina irauten duen bitartean, berotzeko bere gaitasuna CO2rena halako 20 da.
Eta metano gehiago askatzen delarik, berotzea handitzen da,
eta permafrost gehiago urtzen da… eta metano gehiago askatzen da…
Zoritxarrez, Artikoko tundra ez da metano izoztuko biltegi handiak dituen toki bakarra.
Itsas hondoan, 10 bilioi metano tona egonen dira,
kristal izoztu gisa bilduak, munduko hainbat itsasotan banatuak.
Itsasoak nahikotxo berotzen badira -eta inork ere ez daki zenbat izan daitekeen hori-,
gerta daiteke metano hori atmosferara bat-batean askatzea.
Hori gertatu zen azken aldian, munduko tenperatura 10 gradu inguru igo zen.
Beraz, erretroelikadura mekanismo hauek, gurpil zoro hauek,
esplikatzen dute zergatik gure munduko klima sistema arriskuan dagoen.
Gainera, sistemaren bukle bakoitzak bere puntu kritikoa du,
eta, erretroelikadura konplexu honetan, bukleen arteko harremana zein den zehaztea
falta zaie klima aurreikusteko ereduei.
Orain arte, planetako tenperatura 0,8 gradu igo da.
Baina gasak igortzen direnetik tenperatura igotzen den arte 40-50 urte pasatzen direnez,
jada atmosferan diren gas igorpenek
bertze 0,6 gradutan goitituko dute tenperatura hurbilen hamarkadetan.
Eta horrek maldaren gailurrean berean jarriko gaitu,
edo haratago.
Eta, muga kritiko hori gurutzatuz gero, baliteke tenperatura 6 gradu gehiagotan handitzea.
Hori gertatuko balitz, naturan suntsipen izugarri handia izanen litzateke
eta gurekin planeta partekatzen duten landare eta animalia anitz desagertuko litzateke.
Kontrako bidean, arratoiak, labezomorroak eta eltxoak ugarituko lirateke
ekosistemak deseginen diren heinean.
Gizakiek nozituko duten lehenbiziko ondorioa izanen da edateko ura asko murrituko dela.
Euri ereduak aldatzen diren heinean, glaziareetatik edaten duten ibaiak idortuko dira
eta ozeanoen igotzeak ur freatikoak kutsatuko ditu.
Uztak galduko direnez, basoak erreko direnez, basamortuak zabalduko direnez, eta kostaldeak urez beteko direnez,
milioika pertsonak bere gauzak bildu
eta bizitza hobe baten bila mugituko dira.
Baina nora joanen dira?
Hondamendia gorabehera, gizateriak bizi ahal izanen du.
Baina zer erran nahi du ‘gizateria’ hitzak mundu honetan, non bizitzeko baldintza onak dituzten herriek
beren baliabide gehienak gastatuko baitituzte milioika pertsona gosetu errefusatzeko borrokan.
Eta, kasu, gosetu horiek ezin dira beren herrietan bizi guk egin diegunagatik.
Egun, mundua armaz josita dago.
Nahikoa arma daude planetako zazpi pertsonatik bat armatzeko.
Eta munduak bere biztanleei eusteko duen gaitasuna kolokan dagoelarik,
ohartzen gara ez garela bakean hilen.
Ongi, ongi. Honatx albiste ona:
Hori guztia ez da saihestezina… Oraindik.
Hau ez da ikaraturik gelditzeko edo etsitzeko tenorea.
Ahal dugun bitartean ekiteko tenorea da hauxe.
Onar dezagun zalantza izugarri handia dugula:
ez baitakigu gobernuak eta korporazioak gai izanen ote diren
mehatxu honi erantzuteko gelditzen zaigun denboran.
20 urte daramatzate, baina ez dute konponbiderik erakutsi.
Eta hori hala da beren doktrina faltsuak lehentasuna ematen dielako
epe laburreko erabilerei eta mugarik gabeko hazkunde ekonomikoari, bizitzaren iraupenaren aitzinetik.
Ez dago misterio handirik egin behar dugun horretan.
Eta hori da gas igorpenak murriztea, zientzialariek gomendatu bezala.
Sinpleki, GUTXIAGO KONTSUMITU behar dugu.
Baina hori eztabaidatik at utzi dute gure gizarte honetan,
geroz eta handiagoa den energia kontsumoa eta natur baliabideen kontsumoa oinarri dituen gizarte honetan.
Inork ez ditu erantzun guztiak.
Baina jakin, badakigu hau ez dela bizitzeko modu bakarra.
Eta, ziurrenik, bizimodu honek gu guztiok akabatuko gaituenez,
onena da lehenbailehen bertze aukera batzuk bilatzen hastea.
Jakina, argi dago klima aldaketaren aurkako borroka irabazteko
ez dela nahikoa izanen bizimoduetan aldaketa handiak egitea,
interes boteretsuei ere aurre egin beharko diegula,
eta interes horiek ez direla geldituko ezerren aurrean, eta guk behar ditugun aldaketak eragozten saiatuko direla.
Kontsumitzaile soil baino gehiago izan behar dugu.
Hauek ezohiko garaiak baitira.
Munduaren berotzea eragoztea da gizakiak bere historia osoan egin duen lanik garrantzitsuena.
Eta guri dagokigu egitea.
Ez badugu egiten, gure bizitzetan egin izan dugun guzti-guztia
suntsituko da, edo ez du batere zentzurik izanen.
Gure aitzinetik etorri zirenek ez zuten arazo hau ezagutzen,
eta gure gibeletik etorriko direnek ezin izanen dute deus ere egin.
Baina guretako, astia dago oraindik!
Beraz, onena dugu ekiten hastea!
Euskarazko azpitituluak: Asier Azpilikueta (Ekologistak Martxan - Iruñea)